34 – විධාන පෙළ (command line) හරහා මෘදුකාංග කළමනාකරණය (software management)

Linux තුළ මෘදුකාංග පිහිටුවීම (software installation) යටතේ පෙර පාඩම් මගින් (Linux තුළ මෘදුකාංග ස්ථාපනය 1, 2, 3 කොටස) අප සාකච්චා කලේ රූපක අතුරු මුහුණත (Graphical User Interface – GUI) මගින් ලබාදෙන මෘදුකාංග කළමණාකරු (software manager) හරහා එය සිදුකල හැකි ආකාරයයි. ආධුනිකයන්ට ඉතා පහසු ක්‍රමයක් වන නමුත් මෙහි ඇති අඩුපාඩු කිහිපයකි. එනම්,

  1. Software Manager මගින් මෘදුකාංග වල නවතම සංස්කරණයන් (latest versions) ලබාගත නොහැකිවීම.
  2. සමහර තෙවන පාර්ශවීය (third party) මෘදුකාංග එහි ඇතුළත් කර නොතිබීම. මෘදුකාංග ගබඩා (repository) මගින් අලුත් මෘදුකාංග ඒවාට ඇතුළත් කර ගැනීමට පෙර කිසියම් කාලයක් රඳවා තබා ගැනීම සිදු කරයි.
  3. ඇතැම් මෘදුකාංග අදාළ වෙබ් අඩවියෙන් භාගත (download) කිරීමෙන් පමණක් ලබා ගැනීමට සිදුවීම.
  4. Linux සෑම විටම GUI සහිතව පිහිටුවා නොතිබීම.
  5. මෘදුකාංග පිහිටුවීම සඳහා ලබාදී ඇති Software Manager, එක් එක් Linux නිකුතුව (distribution) අනුව වෙනස්වීම.
  6. මෘදුකාංග පිහිටුවීමේදී ඇතිවන ගැටළු විසඳා ගැනීමට Software Manager මගින් ලැබෙන සහය ප්‍රමාණවත් නොවීම. Software Manager මගින් දෝෂ පණිවුඩ (error messages) සැඟවීම නිසා ගැටළුව පැන නගින හේතුව සොයා ගැනීම අපහසුය.

Command line භාවිතයෙන් මනා පාලනයක් සහිතව මෘදුකාංග පිහිටුවීමේ කාර්යය සිදු කරගත හැකිය. තවද එය වෘත්තිමය පරිගණක පරිශීලකයන් සෑම විටම අනුගමනය කරන ක්‍රමයකි. මෘදුකාංග පිහිටුවීම වඩා උසස් (advanced) කාර්යයක් ලෙස සැලකෙන නිසා මෙහිදී පරිපාලක ගිණුමේ (root) මුරපදය (password) අවශ්‍ය වේ.

මෘදුකාංග ඇසිරුම (software packaging)

ඔබට හුරුපුරුදු Windows මෙහෙයුම් පද්ධතිය තුළ මෘදුකාංග පිහිටුවීමේ සාමාන්‍ය ක්‍රමය වන්නේ .exe ගොණුවක් (file) ලෙස ඇති අදාළ මෘදුකාංගය කිසියම් වෙබ් අඩවියකින් හෝ සංගත තැටි (CD/DVD) මගින් ලබා ගැනීමයි. නමුත් Linux මෙහෙයුම් පද්ධතිය විවිධ ආයතන සහ පුද්ගල සමූහයන් (community) විසින් නිර්මාණය කරන නිසා ඒවාටම ආවේනික වූ විවිධාකාර මෘදුකාංග ඇසිරුම් ක්‍රම (software packaging methods) දැක ගැනීමට පිළිවන. ඒ සියල්ල පිලිබඳ සාකච්චා කිරීම මෙහිදී ප්‍රයෝගික නොවන නිසා වඩාත් ප්‍රචලිත RedHat සහ Debian යන ප්‍රධාන Linux නිකුතු (සහ ඒවා පාදක කරගත් Linux මෙහෙයුම් පද්ධති) මගින් යොදාගන්නා software packaging methods අධ්‍යයනය කරමු.


RedHat ආයතනය මගින් මෘදුකාංග බෙදාහැරීමේදී .rpm (RedHat Package Manager) යන මාදිලිය (type) යටතේ එය සිදු කරනු ලබයි. Debian පාදක කරගත් Linux නිකුතු මගින් මෘදුකාංග බෙදාහැරීම සඳහා යොදාගන්නේ .deb මාදිලියයි. මෙම මාදිලි යටතේ මෘදුකාංග ගොණු (files) බෙදා හැරීමට අමතරව වඩාත් කාර්යක්‍ෂම සහ ආරක්ෂාකාරී ලෙස මෘදුකාංග පිහිටුවීමට විවිධ ආයතන මගින් මෘදුකාංග ගබඩා (software repositories) නමින් හැඳින්වෙන සේවාදායක පරිගණක (server computers) විශේෂ වශයෙන් පිහිටුවා ඇත. මෙම software repository මගින් මෘදුකාංග ලියාපදිංචි කිරීම සිදුකරන අතර එහිදී මෘදුකාංගය පිළිබඳව ගැඹුරින් සොයා බැලීමක් සිදුවේ. මේවායේ මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ස්ථාවරත්වය සහ ආරක්ෂාවට හානියක් වන මෘදුකාංග ඇතුළත් කිරීම සිදු කරනු නොලැබේ. තවද නව මෘදුකාංග හෝ දැනට තිබෙන මෘදුකාංගයේ නව සංස්කරණ මේ හරහා ලබාගැනීමේදී ඒවායේ ස්ථාවරත්වය පිලිබඳ ලැබෙන සහතිකය නිසා බොහෝ Linux නිකුතු මගින් මෙම ක්‍රමය යොදාගෙන විවෘත කේත (open source) මෘදුකාංග විශාල ප්‍රමාණයක් ලබාදීම සිදු කරයි.

මෘදුකාංග පිහිටුවීම (software installation)

Command line යොදාගනිමින් කිසියම් ගොණුවක් (file) ලෙස ඇති මෘදුකාංග මෙන්ම software repository වල ඇති මෘදුකාංග ද පිහිටුවීමේ හැකියාව ඇත.

මෘදුකාංග ගොණු (files) මගින් පිහිටුවීම සඳහා එය අදාළ වෙබ් අඩවියෙන් බාගත (download) කල යුතුය. බොහෝ වෙබ් අඩවි ඔබගේ මෙහෙයුම් පද්ධතිය හඳුනාගෙන ඊට ගැළපෙන ගොණු මාදිලිය (file type) යටතේ download කිරීමේ පහසුකම ලබාදේ. නැතහොත් ඔබගේ මෙහෙයුම් පද්ධතිය Debian පාදක වූවක් (Ubuntu, Mint) නම් .deb ගොණු ද RedHat පාදක වී ඇත්නම් (Fedora. CentOS, OpenSuse) .rpm ගොණු ද තෝරාගත යුතුය. මෙසේ ලබාගත් මෘදුකාංග command line මගින් පිහිටුවීම සඳහා පිළිවෙලින් dpkg සහ rpm යන විධාන (command) යොදාගත හැකිය. උදාහරණ ලෙස Atom (https://atom.io) කේත සංස්කරණ (code editing) මෘදුකාංගය පිහිටුවීමට පහත commands යොදාගත හැකිය. sudo මගින් පරිපාලන ගිණුමේ (root) වරප්‍රසාදය (privilege) ලබදෙන අතර එහි මුරපදය (password) ඇතුලත් කල යුතුය.

sudo dpkg -i atom.deb  (for Debian)
sudo rpm -i atom.rpm   (for RedHat)

සටහන: මෙම ක්‍රමයේදී අදාළ මෘදුකාංගය රඳාපවතින (dependent), මෙහෙයුම් පද්ධතියේ වෙනත් ගොණු පිහිටුවා නොමැති (missing) නම් හෝ ඒවා සොයාගත නොහැකි (not found) නම් දෝෂ පණිවුඩ (error messages) දක්වමින් ඉවත්වීම (exit) සිදුවේ.

මෙසේ පිහිටුවූ මෘදුකාංග ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය නම් පහත පරිදි commands ලබාදෙන්න.

sudo dpkg -r atom  (for Debian)
sudo dpkg --purge atom (අදාළ සැකසුම් ගොණුද (configuration files) සමගින් ඉවත් කිරීම සිදුවේ.)
sudo rpm -e atom  (for RedHat)

සමහර අවස්ථා වලදී මෙම ක්‍රමයට පිහිටුවූ මෘදුකාංග ස්වයංක්‍රිය ලෙස යාවත්කාලින (auto update) වීම සිදු නොවේ. එවිට මෘදුකාංගයේ නව සංස්කරණය අදාළ වෙබ් අඩවියෙන් download කර පහත commands ලබාදීමෙන් යාවත්කාලින (update) කල හැකිය.

sudo dpkg -i atom.deb  (for Debian)
sudo rpm -U atom.rpm   (for RedHat)

විවිධ වෙබ් අඩවි වලින් මෘදුකාංග බාගත කිරීම එතරම් සුදුසු නොවන අතර ඒවායේ ස්ථාවර බව සහ ආරක්‍ෂාව පිලිබඳ 100% සහතික වීමටද නුලුපුවන. තවද එක් එක් මෘදුකාංගය වෙන වෙනම වෙබ් අඩවි වලින් බාගත කිරීම කරදරකාරී ක්‍රියාවකි. මේ අඩුපාඩු මගහරවා ගනිමින් පහසුවෙන් මෘදුකාංග පිහිටුවීමට සුදුසු ක්‍රමය නම් මෘදුකාංග ගබඩා (software repositories) හරහා මෘදුකාංග ලබා ගැනීමයි. ඔබේ Linux නිකුතුව (distribution) මගින් එයට අදාළ repositories සකස් කරනු ලබයි. යම් හෙයකින් ඔබට අවශ්‍ය මෘදුකාංගය (හෝ එහි නව සංස්කරණය) මෙම repository හි නැත්නම් පිළිගත හැකි තෙවන පාර්ශවීය (third party) software repository හරහා ද මෘදුකාංග පිහිටුවීම කල හැකිය.


Software repositories යොදාගෙන මෘදුකාංග පිහිටුවීමට පළමුව ඒවා repository හි ඇතුළත් කර ඇත්දැයි බැලීම වැදගත්ය. ඒ සඳහා පහත පරිදි commands ලබාදීම කල හැකිය. මෙහිදී මෘදුකාංගයේ නමේ කොටසක් පමණක් ලබාදීම ප්‍රමාණවත් ය. මෙවිට ඔබ ලබාදුන් නාමයට ගැළපෙන මෘදුකාංගය හෝ ඒ සම්බන්ධ සියලු තොරතුරු දැක්වේ. නමුත් එමගින් ආධුනිකයන්ට ලැබෙන සහය අල්පය.

apt-cache search software_name  (for Debian)
yum search software_name  (for RedHat)

උදා: yum search emacs

පිහිටුවිය යුතු මෘදුකාංගයේ නම නිවැරදිව දන්නේ නම් පහත commands මගින් පිහිටුවීම කල හැකිය. මෙහිදීද root password ලබාදීම අවශ්‍ය වේ.

sudo apt-get install software_name  (for Debian)
sudo yum install software_name  (for RedHat)

උදා: apt-get install emacs

සටහන: නවතම Debian සංස්කරණයන් පාදක කරගත් Linux නිකුතු වල apt-get වෙනුවට apt විධානය (command) නිර්දේශ කර ඇත.

මෙහෙයුම් පද්ධතියේ දැනටමත් පිහිටුවා ඇති මෘදුකාංග යාවත්කාලින (update) කිරීම සඳහා පහත commands යොදාගත හැකිය.

sudo apt-get update; apt-get upgarde  (for Debian)
sudo yum update  (for RedHat)

දැනට පිහිටුවා ඇති සියලු මෘදුකාංග ලැයිස්තුව බලා ගැනීමට පහත විකල්ප (options) ලබාදෙන්න.

dpkg --list  (for Debian)
rpm -qa  (for RedHat)

කිසියම් මෘදුකාංගයක් මෙහෙයුම් පද්ධතිය තුළ පිහිටුවා ඇත්දැයි දැන ගැනීමට පහත commands උපකාරී වේ.

dpkg --status software_name  (for Debian)
rpm -q software_name  (for RedHat)

කිසියම් මෘදුකාංගයක් සම්බන්ධ වැඩිදුර තොරතුරු ලබාගැනීමට පහතින් දැක්වෙන commands යොදාගන්න.

apt-cache show software_name
yum info software_name

අවසාන වශයෙන් ඔබේ Linux නිකුතුවේ අඩංගු නොවන තෙවන පාර්ශවිය software repositories මගින් මෘදුකාංග පිහිටුවීම පිලිබඳ සොයා බලමු. මෙහිදී එම repositories මෙහෙයුම් පද්ධතියට හඳුන්වා දීම අවශ්‍ය වේ. ඒ සඳහා පහත commands ලබාදීම කල යුතුය. ඉන්පසු පෙර සඳහන් කල commands මගින් පිහිටුවීම කල හැකිය.

sudo add-apt-repository repository_url; apt-get update (for Debian)
yum-config-manager --add-repo repository_url (for RedHat)

 

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ WordPress.com ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Google photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Google ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Twitter picture

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Twitter ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Facebook photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Facebook ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )